New Jersey, Amerka: Machiegni, riwruok ma timo nonro kuom chiro mag ng’ato nogolo ripot matut mar nonro ma ne otim kuom chiro mar kar tich mar ng’ado remo. Mae en ripot masani moting'o kaka COVID-19 osemulo chiro. Tuwo mar korona (COVID-19) osemuko ngima dhano e piny mangima. Mano ne omiyo ne otimo lokruok mang’eny e chal mar chiro. Ripotno oting’o gik ma lokore mapiyo e chiro kod nonro ma ibiro timo mokwongo kod ma biro timore e kinde mabiro. Ripotno chiwo nonro makare mar gik ma kelo dongruok ma mulo gik ma timore e kindegi e weche mag ohala e kuonde mopogore opogore. Ripotno oting’o weche madongo e wi duong’ mar ng’wech, kwan mar gik ma itiyogo, kaka itiyo kodgi kod nonro mar kwan mondo omi ji gik ma nyalo timore. Kaachiel gi mago, ripotni bende chiwo nonro matut mar ng’wech mar jogo madongo ma donjo e chiro kod yore maggi e kinde ma ne ipare.
Ripot ma manyien ma wuoyo kuom chiro mar stesen mag tich mag remo oriwo nonro mar ng’iepo kod ng’iepo mag chiro mare. Kaluwore gi ripotno, igeno ni chirono biro kelo pesa mang’eny e kinde ma igeno kendo obiro yudo dongruok maduong’ higa ka higa.
Ripot mar chiro mar stesen mar tich mar remo nigi sula mar “piny ma ng’ato nyalo ng’adoe bura,” ma chiwo nonro ma opong’o kendo matut mar gik ma timore e chiro ma sani, lokruok ma teknoloji timo, kod gik ma itimo maber ma gin gik ma nigi nengo ne jogo ma ng’ado bura e chiro. Ripotno nyiso uso, dwaro, nengo mabiro kod chiwo data kod nono dongruok mar higa ma igeno. Ripotno bende oting’o maler nying’ jogo madongo ma ng’iewo gikmoko e chiro ma timo nonro. Bende, ne giloso chenro mag dongruok, yore mag dongruok, kod chenro mag riwruok. Bende, ochiw weche ma mulo weche madongo e sula moro ka moro kuom sula ma kamago. Ripotni bende wuoyo kuom chiro matindo ma ni e alwora ma kamago kod kaka ginyalo dongo.
Ripotno oting’o kwan mar chiro e higa mar 2019 kaka higa mar ng’iepo kod geno mar higa ka higa mar 2027 kaluwore gi gik ma ibiro uso (e dola milionde mang’eny). Kuom kinde mar geno mowach malo kanyo, nengo ma opim (moriwo nyaka kido kod tije) mag kidienje duto inyiso kaluwore gi kuonde. Ne watiyo gi yo ma wuok malo nyaka piny kod yo ma wuok piny nyaka malo mondo wabed kanyakla gi ng’eny mar chiro, kendo ne wanono chiro madongo mag ng’om, ng’wech kod yore mag tiyo gi gik mopogore opogore.
E ripotni, joma nigi lony nonono kendo ng’ado bura kuom chiro mar stesen mag tiyo kod remo e piny mangima kod e alwora. Ka iketo e paro weche duto mag chiro mar ng’iepo, ripotno wuoyo ahinya kuom Amerka ma Nyanduat, Ulaya, Asia, Wuokchieng’ ma Diere kod Afrika, kod Amerka ma Nyanduat. Ka ipuonjori yore mag fason kod thuolo mopogore opogore e kuondegi, yoregi nyalo miyo chiro odong’ e kinde ma igeno chakre higa mar 2020 nyaka 2027.
• Rango kaka chiro mar stesen mag tich mag remo nyalo bedo kokalo kuom gik ma timore sani kod ng’iyo SWOT. • Nonro ni ng’iyo ng’wech, ng’wech, yore mag loso gikmoko kod yore mag piny ma pod dongo. • Ripotno nigi puonj matut ma chiwo ng’eyo matut kuom chiro kod weche matut kuom ng’ato ka ng’ato kuom ng’ato ka ng’ato. • Ondiki gik ma nyalo miyo chiro odongo kod gik ma nyalo kelo luoro. • Chiwo weche ma kare ahinya e wi chiro mar stesen mag tich mag remo e pinje mopogore opogore. • Chiwo paro matut kuom gik ma nyalo ketho dongruok mar chiro. • Nonro mar ng’ado chiro, moriwo nyaka nonro mar kwan kod kwan ma ng’iyo gik ma nyalo timore e weche mag yuto mwandu kod ma ok mag yuto mwandu. • Oboke matut mar kambi, moriwo nyaka gik ma itiyogo, weche madongo mag pesa kod gik ma osetimore manyien.
Kapo ni in gi dwaro moro amora mar ng’ato, yie mondo wang’e kendo wabiro miyoi ripot ma ng’ato nyalo ng’ado kaluwore gi dwaro mari.
Intellect mar nonro mar chiro chiwo ripot mag nonro ma riwre kendo ma olosi ne jonyiew ma wuok e migepe mopogore opogore kod riwruoge mopogore opogore, ma nigi gombo mar chiwo ng’eyo ma tiyo. Wachiwo ripot mag ng’iepo duto, moriwo nyaka teko, teknolojia, loso gikmoko kod gedo, kemistri kod gik mitiyogo, chiemo kod madho, kod mamoko.